14 Nisan 1987 tarihinde Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne resmen tam üyelik başvurusunda bulunmasının ardından kamu kurumlarında Avrupa Birliği ile ilgili birimler kurulması ilk kez gündeme gelmiştir. “14.4.1989 tarihli ve 367 sayılı Kanun Hükmünde Kararname” ile Bakanlıklar ve Başbakanlığa bağlı kuruluşlarda Avrupa Birliği ile ilgili kurulacak birimler, bu birimlerin görevleri ve bu birimlerde çalıştırılacak Avrupa Birliği Uzman Yardımcıları ile Avrupa Birliği Uzmanlarının istihdam şekilleri düzenlenmiştir.

Bu kapsamda, kamu kurum ve kuruluşlarında ilk kez 1990 yılında yapılan yarışma sınavı ile Avrupa Birliği Uzman Yardımcıları istihdam edilmeye başlanmıştır.

10-11 Aralık 1999 tarihinde Helsinki'de gerçekleştirilen Avrupa Konseyi Zirve toplantısı, Türkiye-AB ilişkileri bakımından bir dönüm noktası olmuş; Helsinki'de Türkiye'ye resmi olarak adaylık statüsü verilmiş ve Türkiye’nin diğer aday ülkelerle eşit şart ve kriterlerle değerlendirilmesi karara bağlanmıştır. Helsinki Zirvesi’nin ardından ivme kazanan AB-Türkiye ilişkileri 2004 yılı Aralık ayında gerçekleştirilen Brüksel Zirvesi’nde alınan Türkiye ile katılım müzakerelerinin 3 Ekim 2005 tarihinde başlatılması kararıyla yeni bir boyut kazanmıştır. AB-Türkiye ilişkilerinde yaşanan bu gelişmelerin etkileri, kamu kurumlarına da yansımış; pek çok kamu kurum ve kuruluşu 2000’li yıllarda, özellikle 2004 yılından sonra AB Uzman Yardımcısı kadrolarını artırmışlardır.

Aynı tarihlerde Avrupa Birliği Genel Sekreterliği (ABGS) “Türkiye'nin Avrupa Birliği üyeliğine hazırlanmasına yönelik çalışmalar çerçevesinde kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları hazırlık ve çalışmalarda iç koordinasyon ve uyumun plan ve programlara uygun olarak yönlendirilmesini ve yürütülmesini sağlamak üzere” 4 Temmuz 2000 tarihinde kurulmuştur. 27.06.2000 tarih ve 4587 sayılı Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanun’un 4’üncü maddesinde; Avrupa Birliği Genel Sekreterliğinde istihdam edilecek Avrupa Birliği Uzman ve Uzman Yardımcıları hakkında da diğer kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen Avrupa Birliği Uzmanları ve Avrupa Birliği Uzman Yardımcılarının istihdam şeklini düzenleyen 14.4.1989 tarihli ve 367 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 4 üncü maddesi hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir.

Kamu kurumlarında istihdam edilen Avrupa Birliği Uzman Yardımcıları, kurumlarında üç yıllık görev süresini tamamlamalarını müteakip ilgili mevzuat hükümleri uyarınca yapılan yeterlilik sınavlarını (uzmanlık tezi, tez savunması, yabancı dil sınavı vb.) geçerek Avrupa Birliği Uzmanı ünvanını almaktadırlar.

Halihazırda 10 farklı kamu kurumunda 259 Avrupa Birliği Uzman ve Uzman Yardımcısı görev yapmaktadır. Sosyal ve mali haklarının iyileştirilmemesinden dolayı bugüne kadar 60’tan fazla Avrupa Birliği Uzman ve Uzman Yardımcısı kurum ve ünvan değişikliği yapmıştır.

Avrupa Birliği Uzman ve Uzman Yardımcılarının kamu kurum ve kuruluşlarındaki dağılımı 2009 yılında aşağıdaki gibidir:

ABGS’nin kurulduğu 2000 yılından 2009 yılına kadar, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen meslektaşları gibi Avrupa Birliği Uzman Yardımcısı ve Avrupa Birliği Uzmanı ünvanını kullanan ABGS’de görevli uzman ve uzman yardımcıları, 5916 sayılı Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanun’un 9 Temmuz 2009 tarihli ve 27283 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmesinden itibaren Avrupa Birliği İşleri Uzmanı ve Avrupa Birliği İşleri Uzman Yardımcısı ünvanıyla görevlerine devam etmektedir.

Böylece, halihazırda, Avrupa Birliği Uzmanı ve Uzman Yardımcısı ve Avrupa Birliği İşleri Uzmanı ve Uzman Yardımcısı olarak farklı özlük haklarına sahip iki farklı meslek grubu mevcuttur.

Avrupa Birliği Uzmanlığı kariyer meslek gruplarından bir tanesi olan uzmanlık grubuna dahildir. Türk mevzuatında “uzman” tanımı açık olarak yapılmamakla beraber, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 36. Maddesi çerçevesinde; mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve özel yeterlik sınavlarında başarı gösteren meslek grupları uygulamada kariyer meslek mensubu olarak nitelendirilmiş ve bu meslekler arasında uzmanlık da sayılmıştır.

Bu bağlamda, Avrupa Birliği Uzmanının tanımı diğer uzman personelin tanımına paralel olarak:

- Belirli bir eğitim formasyonuna sahip, çok iyi düzey yabancı dil bilen,
- Özel yarışma sınavına (yabancı dil ve mesleki bilgi sınavı) tabi tutulmak suretiyle mesleğe alınan,
- Belli bir yetişme programı (üç yıllık dönem) çerçevesinde yetiştirilen,
- Yetiştirme sonrası yeterlik sınavına (tez yazımı, tez savunması ve yabancı dil sınavı) tabi tutularak uzmanlığa atanan
personel olarak tanımlanabilir.

Kariyer mesleği olan Avrupa Birliği Uzman ve Uzman Yardımcılarının görev, yetki ve sorumlulukları aşağıdaki gibidir:

35 Müzakere Faslı çerçevesinde Avrupa Birliği Müktesebatına uyum çalışmalarını yürütmek,
Mevzuat uyumu ve uygulaması için gerekli teknik, kurumsal kapasite ve mali ihtiyaçları tespit etmek; bu ihtiyaçların karşılanmasına yönelik faaliyetleri programlamak ve projelendirmek,
Müzakere süreci ile ilgili gerekli her türlü belgeyi hazırlamak,
Avrupa Birliği üyelik müzakere süreci ile ilgili çalışmaları yürütmek,
Ulusal Programı hazırlamak, uygulamak, izlemek, raporlamak,
İlerleme Raporlarının hazırlanmasına katkı yapacak çalışmaları yürütmek,
Topluluk program ve ajanslarına katılım veya katılımın sonlandırılması hususunda talepte ve girişimde bulunmak,
Avrupa Birliği kurumlarından teknik destek talep etmek,
Avrupa Birliği mali yardım anlaşmalarını hazırlamak,
Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardımlarının (IPA) ülkemizce kullanılabilmesini teminen Operasyonel Programlar hazırlamak,
IPA kapsamında Operasyonel Programlar kapsamında belirlenen önceliklerin projeler aracılığıyla uygulanması için tahsis edilecek mali kaynağı yönetmek amacıyla kurumsal kapasite oluşturulmak ve geliştirmek,
IPA kapsamında yürütülecek projelerin ihale öncesi dokümanlarını hazırlamak, ilgili ihalelerin sözleşmelerini imzalamak, sözleşmeye dayanan faaliyetlere yönelik ödemeleri yapmak, faaliyetleri izlemek ve değerlendirmek,
Türkiye’nin AB’ye katılım sonrasında faydalanacağı Avrupa Yapısal Fonlarına ilişkin kurumsal kapasitenin oluşmasını sağlamak,
Kurumlarındaki ilgili diğer tüm personeli ve ilgili kurum ve kuruluşları (yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları vb.) Avrupa Birliği ve katılım süreci hakkında bilgilendirmek; AB Mevzuatı, mali yardım kapsamında hazırlanacak projeler konusunda eğitimler vermek,
AB ve AB-Türkiye ilişkileri konularında akademik araştırmalar ve çalışmalar yapmak; bu çalışmaları ilgililerle paylaşmak.

Avrupa Birliği Genel Sekreterliği’nde görevli Avrupa Birliği İşleri Uzman ve Uzman Yardımcılarının görevi ise diğer kamu kurum ve kuruluşlarında görevli Avrupa Birliği Uzman ve Uzman Yardımcılarının yürütmekte olduğu yukarıda belirtilen çalışmaları izlemek ve koordine etmektir.

Türkiye-AB ilişkilerine katkı yapmak üzere büyük bir özveri ile mesleğinin gereklerini yerine getiren kamuda çalışan AB Uzman ve Uzman Yardımcıları, Türkiye-AB ilişkilerinin ve müzakere sürecinin emektarları olarak bu sürecin ayrılmaz bir parçasıdır.